Οι διατροφικές μας επιλογές πολύ συχνά είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την ψυχολογική μας κατάσταση, αλλά και τις συνθήκες ζωής. Εξάλλου, και η συμμόρφωση με ένα πρόγραμμα διατροφής προϋποθέτει καλή ψυχολογία, αισιοδοξία και ενθάρρυνση. Το φαγητό δεν παύει να είναι μια από τις απολαύσεις της καθημερινότητας και πολύ συχνά τα ένστικτα και οι επιθυμίες καθορίζουν το είδος του τροφίμου που θα καταναλωθεί. Σε ότι αφορά την ψυχολογία, δεν υπάρχουν κανόνες και στερεότυπα, αλλά ο κάθε άνθρωπος αντιδρά με τον τρόπο που του επιβάλει η προσωπικότητα και η ιδιοσυγκρασία του. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες καταστάσεις που, οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν με τον ίδιο τρόπο, και η συναισθηματική φόρτιση τους οδηγεί σε παραπλήσιες συμπεριφορές, μέρος των οποίων αποτελούν και οι διατροφικές επιλογές.

Παίζει ρόλο η διάθεση μας στο τί τρώμε;

Σε περιόδους άγχους, στρες και έντασης συνήθως το φαγητό και η όρεξη, περνάνε σε δεύτερη μοίρα. Τα προβλήματα, ο φόρτος εργασίας και η ανησυχία για το μέλλον αποτελούν το κύριο μέλημα του ατόμου και η υγεία, η εμφάνιση και το ευ ζην, δεν το απασχολούν. Για αυτό το λόγο και οι καταπιεσμένες επιθυμίες, βρίσκουν έδαφος και αναπτύσσονται. Οι καπνιστές καπνίζουν περισσότερο, σε όσους αρέσει το αλκοόλ πίνουν περισσότερο, σε όσους αρέσουν τα γλυκά υπερκαταναλώνουν σοκολάτες, σε όσους αρέσουν τα αλμυρά νιώθουν έντονη επιθυμία για τυριά, σφολιάτες κτλ, σε όσους αρέσει το ψωμί αποζητούν τη διπλή ποσότητα με το γεύμα τους για να χορτάσουν, ενώ σε όσους το φαγητό δεν αποτελεί ιδιαίτερη απόλαυση “κλείνει το στομάχι” και τρώνε ελάχιστα.

Η έλλειψη ύπνου ή ο κακής ποιότητας ύπνος, μειώνει ακόμα περισσότερο τις ψυχικές άμυνες του οργανισμού με αποτέλεσμα να εντείνονται ακόμα περισσότερο οι “απαγορευμένες συμπεριφορές”.
Σε περιόδους έντονης στεναχώριας και θλίψης, πέφτουν τα επίπεδα της ορμόνης σερετονίνης και προκειμένου ο οργανισμός να βρει την ισορροπία του, αποζητά πράγματα που θα του προσφέρουν ικανοποίηση και ευχαρίστηση, τα ερεθίσματα δηλαδή που προκαλούν έκκριση σερετονίνης. Το φαγητό είναι ο πιο γρήγορος τρόπος να το πετύχει αυτό, για αυτό και σε περιόδους “κατάθλιψης” υπάρχει έντονη επιθυμία για ένα λιπαρό γεύμα ή για ένα χορταστικό γλυκό. Η συμπεριφορά αυτή είναι τόσο χαρακτηριστική, που πολύ συχνά προβάλλεται και μέσα από τις τηλεοπτικές σειρές και τον κινηματογράφο, τοποθετώντας την πρωταγωνίστρια μετά από μια ερωτική απογοήτευση μπροστά σε ένα κουτί με σοκολατάκια ή ένα λίτρο παγωτού.

Σε περιόδους εκνευρισμού και αγωνίας, η ενασχόληση με το φαγητό αποτελεί διέξοδο και τρόπο να σπαταληθεί ο χρόνος που περνάει βασανιστικά. Τα υψηλά επίπεδα αδρεναλίνης που υπάρχουν όταν κάποιος αγωνιά ή είναι θυμωμένος, αυξάνουν τις ενεργειακές ανάγκες του οργανισμού, με αποτέλεσμα να αποζητά περισσότερη και γρήγορη ενέργεια. Για το λόγο αυτό, όταν κάποιος βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση, συνήθως οδηγείται στο “τσιμπολόγημα” και μάλιστα επιλέγει τρόφιμα που δεν χρειάζονται προετοιμασία και έχουν μεγάλη περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες (άμυλο και σάκχαρα).

Σε περιόδους πένθους, οι άνθρωποι απορρίπτουν οτιδήποτε μπορεί να τους προσφέρει χαρά και ευχαρίστηση, λόγω τις έντονης ανάγκης να βιώσουν στο έπακρο την απώλεια του αγαπημένου τους προσώπου. Η συμπεριφορά αυτή είναι απόλυτα φυσιολογική και ειλικρινής, συμβαίνει σε όλους ανεξαιρέτως, για αυτό και έχει επικρατήσει σε όλα τα θρησκευτικά και κοινωνικά πρότυπα. Ωστόσο, ποικίλει το χρονικό διάστημα που ο κάθε άνθρωπος έχει την ανάγκη να αποτραβηχτεί από τους συνανθρώπους του, να απαρνηθεί τα έντονα χρώματα στην αμφίεσή του, να εργάζεται μηχανικά και όχι δημιουργικά και να τρώει το φαγητό του ανόρεκτα και χωρίς τέρψη. Σπάνια κάποιος που πενθεί θα λαχταρίσει να φάει κάτι συγκεκριμένο, οι μερίδες του θα είναι περιορισμένες και θα απουσιάζει η ποικιλία γεύσεων και εδεσμάτων. Για αυτό το λόγο άλλωστε και οι περισσότεροι χάνουν βάρος μετά από την απώλεια κάποιου δικού τους ανθρώπου.

Σε περιόδους απογοήτευσης, έλλειψης αυτοπεποίθησης και ανασφάλειας, παρατηρούνται αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το άτομο δεν ενδιαφέρεται καθόλου για τον εαυτό του, δεν έχει στόχους, φοβάται να κάνει όνειρα, είναι επιρρεπής σε οτιδήποτε βρεθεί μπροστά του, χωρίς να υπολογίζει καμία συνέπεια. Υιοθετούνται συνήθειες που κάνουν κακό στην υγεία (κάπνισμα, αλκοόλ, ναρκωτικές ουσίες κτλ), συμπεριφορές που ασχημαίνουν την εξωτερική εμφάνιση (φάγωμα νυχιών, έντονο ξύσιμο στο δέρμα με πρόκληση σημαδιών και γρατσουνιών κτλ) και οι χείριστες διατροφικές επιλογές που θα οδηγήσουν συνειδητά σε αύξηση βάρους ή σε απώλεια βάρους με εξαντλητικές δίαιτες. Η απογοήτευση, η ανασφάλεια και η έλλειψη αυτοπεποίθησης είναι οι ψυχικές καταστάσεις που οδηγούν σε έξαρση των διατροφικών διαταραχών (νευρική ανορεξία, βουλιμία, υπερφαγία) και επηρεάζουν σε χαρακτηριστικό βαθμό τόσο τη συμπεριφορά όσο και τη διατροφή των εφήβων, λόγω των έντονων συναισθημάτων και απόλυτων αντιδράσεων που παρατηρούνται στα άτομα αυτής της ηλικίας.

Σε περιόδους ευτυχίας και χαράς, η σερετονίνη είναι στα φυσιολογικά της επίπεδα, επομένως ο οργανισμός δεν αποζητά στιγμιαίες απολαύσεις. Για το λόγο αυτό όταν κάποιος ζει στιγμές ευτυχίας, δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το φαγητό και νιώθει ικανοποίηση, ακόμα και με “μέτριες γεύσεις” ή φαγητά που δεν του άρεσαν παλαιότερα.
Συμπερασματικά, ο τρόπος που αισθάνεται κανείς μπορεί να αποτελεί την αιτία που διατρέφεται με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Στους περισσότερους ανθρώπους τα συναισθήματα εναλλάσσονται και είναι το φυσιολογικό όλοι να περνούν συναισθηματικές εξάρσεις, με αντίκτυπο και στη διατροφή. Ωστόσο, όταν μια κατάσταση είναι παροδική και βραχυπρόθεσμη δεν αποτελεί πρόβλημα. Αλλά όταν παρατείνεται, τότε χρειάζεται ψυχολογική υποστήριξη και σε περίπτωση που υπάρχει επιτακτική ανάγκη να αλλάξει ο τρόπος διατροφής, προαπαιτείται η αλλαγή της ψυχικής διάθεσης προκειμένου κάποιος να είναι δεκτικός, συνεργάσιμος και ικανός να αλλάξει. Όπως και να έχει πάντως, μια ισορροπημένη διατροφή, με επάρκεια σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, συμβάλει στην ψυχική ισορροπία, ένα καλό και υγιές σώμα γεννά θετικά και ευχάριστα συναισθήματα σε όλους, ενώ η σωματική άσκηση αποτελεί την αποτελεσματικότερη εκτόνωση μετά από μια δύσκολη και αγχωτική ημέρα.